Regelmatig spreek ik pedagogisch medewerkers die het opvalt dat de taalontwikkeling van kinderen achteruitgaat. Deze ontwikkeling kun je tegengaan door zogenaamde actief productieve gesprekken in te zetten.

Uit onderzoek van Carolien Frijns (KU Leuven) blijkt namelijk dat als je actief-productieve gesprekken met kleuters voert hun taalontwikkeling sneller groeit én dat het goed is voor hun zelfbeeld. Filosoferen is door de open vraagstelling natuurlijk een geweldige manier om invulling te geven aan die actief-productieve manier: weet een zaadje wat voor boom hij moet worden? Daan, 5 jaar: ‘Nee, dat kun je zelf ook niet weten. Ik kan ook niet weten wat voor meneer ik word.’

Soort gesprekken

Carolien Frijns deed haar doctoraatsonderzoek naar het soort gesprekken die op school gevoerd worden en de effecten op hun taalontwikkeling. Ze onderscheidde drie interactiestijlen:

  • non-productieve
  • passief-productieve
  • actief-productieve

Het gevoel ertoe te doen

Haar belangrijkste bevinding was “dat kleuters die in de klas actief-productief aangesproken worden, de grootste taalvaardigheidsgroei doormaken. Zij mogen veel open vragen beantwoorden en krijgen veel ruimte om eigen ideeën in te brengen. En dat laatste blijkt niet alleen positief te zijn voor hun taalvaardigheid, maar ook voor hun zelfbeeld, zo blijkt ook uit ander onderzoek (Black, 2004). Volgens Krijns zien kinderen die aan actief-productieve gesprekken deelnemen, zichzelf als volwaardige participanten van het klasleven. Zij hebben het gevoel dat ze ertoe doen; hun inbreng wordt immers actief gehoord. Kinderen die aan non-productieve gesprekken deelnemen, voelen zich echter gemarginaliseerd, alsof ze niet echt meetellen in de klas.” 

Uitleg verschillende soorten gesprekken

Een non-productief gesprek is volgens Krijns een gesprek waarbij de leerkracht een vraag stelt waarop het kind maar één antwoord kan geven, het goede antwoord. Een antwoord dat de leerkracht allang kent. Het zijn de gesprekken die op school vaak het meeste gevoerd worden, maar die volgens dit onderzoek het minste effect hebben.

Een passief-productief gesprek is bijvoorbeeld een gesprek waarbij de leerkracht vragen van kleuters beantwoordt zonder zelf actief het gesprek te stimuleren. Dit soort gesprekken eindigt als tweede als het gaat om effectiviteit.

Actief-productieve gesprekken zijn dus het beste. Een filosofisch gesprek is natuurlijk bij uitstek een actief-productief gesprek door de open vragen en de ruimte voor je eigen ideeen. Op een filosofische vraag zijn meerdere antwoorden mogelijk dus het kind kan helemaal vrij antwoorden en zijn eigen theorieën vormen.

Voorbeeldgesprek met kleuters

Lees maar eens mee met een stukje gesprek met kleuters over bomen dat ik voerde. Dit deden we nadat ik het boek ‘Alberts boom’ had voorgelezen.

Kan een boom praten?’
‘Nee.’ Daar is de hele kleutergroep het heel stellig over eens.
‘En stel nou dat het heel lang niet regent en de boom krijgt ontzettend veel dorst. Wat gebeurt er dan?’
‘Dan gaat hij er heel roestig uitzien.’
‘En droog.’
‘En slapjes.’
‘Wat vertelt hij dan?’ vraag ik.
‘Ik ben slap. Wil je me wat geven?’ doet Pascal met een zielig huilstemmetje voor.
‘Interessant! Maar dan praat hij dus toch eigenlijk.’
‘Ja, met zijn takken.’
‘Oké, maar als hij iets kan vertellen, kan hij dan ook denken?’
‘Nee, want hij heeft geen hersenen.’
‘Hoe kan het dan dat die boom weet hoe hij moet drinken en groeien?’
De kinderen denken diep na maar weten geen antwoord te bedenken. Daarom stel  ik een andere vraag. Ik laat wat zaadjes zien. ‘Kijk, ik heb hier allemaal zaadjes. Hoe weten die zaadjes wat voor plantje eruit moet groeien?’
Daar heeft Nina wel een antwoord op: ‘Omdat er iets in zit en dat wil er uit. En die denkt ik ga even kijken en dan komt ie eruit.’
‘Mooi gezegd,’ vind ik. ‘En zou het zaadje zelf weten wat voor boom hij moet zijn?’
‘Nee, dat kun je zelf ook niet weten. Ik kan ook niet weten wat voor meneer ik word,’ antwoordt Daan.

Vaker filosoferen met kinderen

Hopelijk helpt dit soort onderzoek om filosoferen met kinderen vaker op het onderwijsprogramma te zetten. Na het voorlezen is bijvoorbeeld een heel natuurlijk moment. In de webshop van filosofiejuf.nl vind je diverse prentenboeken die je daarvoor kunt gebruiken.

Doe je het liever op een heel speelse manier, gebruik dan het spel Denkdobbelen.

Betrek ouders

Het zou goed voor de taalontwikkeling van kinderen zijn als ouders ook dit soort gesprekken met kinderen voeren. Organiseer daarom ook eens een ouderavond om ouders te stimuleren met hun kinderen in gesprek te gaan. Misschien kan ik daarin ook wat voor u betekenen. Neem gerust vrijblijvend contact op.

Meer lezen over het onderzoek:

Als ogen fonkelen: haal niet-schoolse gesprekken de kleuterklas in

Geef een reactie op dit artikel

Fabien van der Ham

Filosofiejuf Fabien van der Ham wil dat er meer gefilosofeerd wordt met kinderen omdat het een ontzettend leuke manier is om met kinderen in gesprek te gaan. Maar ook omdat het zo goed is voor de taalontwikkeling en de persoonvorming. Filosoferen klinkt moeilijk en vaak wordt gedacht dat het niet geschikt is voor kinderen, maar dat is onzin. Iedereen kan het, zelfs als je pas drie jaar bent! In deze blogs laat Fabien zien hoe je kinderen op een laagdrempelige manier aan het filosoferen krijgt.

Bekijk mijn website
Bekijk alle berichten

Filosofiejuf Fabien van der Ham wil dat er meer gefilosofeerd wordt met kinderen omdat het een ontzettend leuke manier is om met kinderen in gesprek te gaan. Maar ook omdat het zo goed is voor de taalontwikkeling en de persoonvorming. Filosoferen klinkt moeilijk en vaak wordt gedacht dat het niet geschikt is voor kinderen, maar dat is onzin. Iedereen kan het, zelfs als je pas drie jaar bent! In deze blogs laat Fabien zien hoe je kinderen op een laagdrempelige manier aan het filosoferen krijgt.

Gerelateerde berichten

Mijn grote reis om de wereld DINOSAURUS

Mijn grote reis om de wereld DINOSAURUS

Heb jij een kleintje dat van dino's houdt? Of heb je een peuter die minutenlang naar plaatjes kan kijken? Dan ...
Lees meer
Draadloze oortjes en verrekijkers, het creatief proces

Draadloze oortjes en verrekijkers, het creatief proces

Sinds een maand ben ik weer in Nederland. Afgelopen tijd heb ik grappige en ook ontroerende voorbeelden gezien van creatief ...
Lees meer
Spelen, leren en oefenen met Praattoppers van de Filosofiejuf!

Spelen, leren en oefenen met Praattoppers van de Filosofiejuf!

Vandaag geen recensie over een boek, maar iets anders… Werk jij ook met groepen? Waarbij de communicatie misschien niet altijd ...
Lees meer
'Moet je zien!' prikkelt de fantasie!

‘Moet je zien!’ prikkelt de fantasie!

Moet je zien! Ik weet zeker dat jullie net als ik weten wat een tomeloze fantasie onze peuters hebben! Heerlijk ...
Lees meer

Andere berichten

Vraag en antwoord

Vraag en antwoord

Enige tijd geleden alweer verzamelde TO BE Kinderopvang op Facebook vragen van volgers. Dank je wel voor jullie vragen. In ...
Lees meer
De waarde van vriendschap voor kinderen

De waarde van vriendschap voor kinderen

Veel kinderen sluiten hun eerste vriendschappen al op zeer jonge leeftijd. Door vriendjes te maken en hebben, ontwikkelen kinderen sociale ...
Lees meer
Kom op voor Kinderopvang, teken de petitie

Kom op voor Kinderopvang, teken de petitie

Kwaliteit moet in de kinderopvang voorop staan. Om die reden is de Wet Innovatie & Kwaliteit Kinderopvang (IKK) ingevoerd. Een ...
Lees meer
Over To be Kinderopvang

Over To be Kinderopvang

TO BE Kinderopvang is een nieuw online platform gericht op medewerkers en eigenaren in de kinderopvangbranche. Het platform biedt inspiratie, informatie ...
Lees meer
[getsocial app="follow_bar"]